Al lang voordat Rechtspraak.nl eind jaren negentig op internet verscheen was Richard De Mulder een warm pleitbezorger van het publiceren van alle rechtspraak. Hij had daar een goede reden voor, want deed jurimetrisch onderzoek (o.a. promotie-onderzoek van Van Noortwijk en Combrink-Kuiters). Bij dit type onderzoek worden uitspraken statistisch geanalyseerd en daarbij geldt: hoe meer uitspraken, hoe beter. Ditzelfde is van toepassing bij het gebruik van semantic web technologie. Bij aanvang van het BEST-project (http://best-project.nl) waren we er vanuit gegaan dat iedere rechtbank vrijwel alle uitspraken elektronisch beschikbaar had. Dit viel erg tegen.
In 2005, maar ook op dit moment, is de informatiehuishouding van rechtbanken niet in die mate op orde dat van iedere uitspraak gemakkelijk een elektronische versie te vinden is. Redenen hiervoor zijn onder andere dat vonnissen niet worden uitgeschreven (zoals bij politierechter uitspraken waarin niet geappelleerd wordt), sommige rechters uitspraken exclusief laten verschijnen in jurisprudentie-tijdschriften en dat vonnissen enkel op de computer van de individuele rechter of griffier te vinden is. Zelfs al zou je alle uitspraken willen publiceren, kan dat dus niet. Dat de informatiehuishouding moet worden verbeterd is iedereen, ook rechters en de Raad voor de Rechtspraak, het over eens.
De lancering van een vernieuwd Rechtspraak.nl (het verschil met de oude site is niet direct duidelijk) was deze zomer aanleiding voor Mommers en Zwenne om in de NRC weer eens aan te voeren dat Rechtspraak.nl alle rechtspraak zou moeten publiceren. Als argument werd zwaar geschut in stelling gebracht: het zou de controle van de rechtspraak echt mogelijk maken. Ik vraag mij af wie zou willen controleren en wie, behalve sommige onderzoekers, belang zullen stellen in jaarlijks honderdduizenden incasso-zaken en/of verstek-vonnissen. Ik denk dat er een splitsing moet zijn. Al dat soort zaken wel openbaar maken voor wie daar belang in stelt, maar niet via Rechtspraak.nl.
Een probleem is dat openbaarheid bij internet meer inhoudt dan voor die tijd het geval was, zeker na de opkomst van goede zoekmachines. Door Hins fraai beschreven in Het ijzeren geheugen van internet in Internetrecht special van Ars Aequi in zomer 2008. Zelf maak ik me zorgen over de hoeveelheid negatieve informatie die over individuen te vinden is (zie recent artikel in Computerrecht, uitspraken vallen daar in de regel onder), maar denk dat mogelijk op termijn de lezers van al die informatie het in de juiste context weten te plaatsen. Op dit moment dicht ik de doorsnee internetgebruiker (waar ik mezelf in dit verband ook toe reken) deze kwaliteiten in onvoldoende mate toe.
Schending van privacy is een argument wat Mommers en Zwenne als een serieus bezwaar zien. Ze geven terecht aan dat de technologie steeds beter in staat is om te anonimiseren, maar perfect wordt het nooit. Het zal, zeker met geavanceerde data mining, gemakkelijk zijn om ‘nuttige’ informatie af te leiden uit de grote berg uitspraken. Er is al zoveel overbodige informatie op internet waar overheden en private partijen hun voordeel mee kunnen doen op een voor de betrokkene lang niet altijd positieve manier. Zelf zie ik die berg uitspraken daarom liefst wat beperkt, maar graag wel wat hoger dan nu.
Arno R. Lodder