Bestaat beslotenheid op internet? Niet op besloten Hyves volgens Rb. Assen 4 augustus 2008

Vanmiddag (5 augustus) werd ik gebeld door een verslaggever van de Volkskrant over een zeer onlangs gewezen vonnis over smaad op internet. Zelf ben ik niet zo thuis in “internetsmaad” als bijvoorbeeld Tina van der Linden[1], maar behalve dat zij momenteel onbereikbaar is was de kwestie generiek van aard, nl. de vraag of beslotenheid op internet mogelijk is. In de Martijn-zaak

“(…) kwam de rechter niet toe aan het formuleren van criteria waaronder op internet sprake is van beslotenheid.”

Het is een boeiende vraag. De Rechtbank Assen heeft bepaald dat een besloten Hyves-profiel toch openbaar is (over openbaarheid gesproken, de uitspraak zelf is nog niet beschikbaar). In casu ging het om een vrouw die over haar ex op een besloten Hyves-profiel meldde dat ze het vervelend vond haar kind met deze pedofiel te moeten meegeven. Volgens de man werd hij sindsdien met de nek aangekeken en genoopt te verhuizen. Het is op zich verbazend dat dergelijke uitingen over een ex klakkeloos worden geloofd. Als iemand onbetrouwbaar is als het negatieve uitingen betreft, lijkt me dat wel iemand over zijn/haar ex.

Het fenomeen roddel en achterklap bestond natuurlijk al lang voor het internet. Maar het lijkt of alles op internet te vergelijken is met het schreeuwen van een zeepkist in een druk park (= openbaar), of zijn er ook stillere plekjes die lijken op een huiskamer of een wandeling met je vriend door het bos (= besloten)?

Wanneer je in een mailtje aan 5 vrienden vertelt dat je ex een pedofiel is, dan valt dit niet onder smaad (art. 261 Sr). Met “ruchtbaarheid geven” uit lid 1 van dit artikel wordt immers bedoeld “het ter kennis van het publiek brengen” (HR 22 januari 1965, NJ 1965, 131). Met zodanig ‘publiek’ is een bredere kring van betrekkelijk willekeurige derden bedoeld.

Bij openbare Hyves-profielen blijkt het etiket vrienden niet al te serieus genomen te hoeven worden, zoals ik in het openingsnummer van Tijdschrift voor Internetrecht 2008/1 opmerkte, zat een van de Hyves-vrienden van Balkenende eind vorig jaar vast wegens bedreiging van zijn vriend (lees: Balkenende) op internet.

Ik kan me voorstellen dat een zorgvuldig beheerd besloten Hyves-profiel (met hooguit enkele tientallen ECHTE vrienden en kennissen) als besloten in de zin van art. 261 Sr zou kunnen worden gekwalificeerd. Een uiting op een verjaardag kan immers ook niet als smaad worden gezien.

Het probleem met internet is dat vrijwel alle beslotenheid in beginsel bereikbaar is voor een ieder. Ook op een zorgvuldig onderhouden besloten Hyves-profiel kunnen “betrekkelijk willekeurige derden” zich melden, alleen al omdat iemand gemakkelijk op Hyves de identiteit van een ander kan aannemen.

Blijft eigenlijk alleen over individuele communicatie. Stel je bent aan het chatten met 10 ECHTE vrienden en zegt dat je ex een pedofiel is. Wat dan? Lastig, omdat ook hier geldt dat er onbedoeld een “betrekkelijk willekeurige derde” onder de 10 vrienden kan blijken te zitten.

Het lijkt me dat bij smaad je anders dan bij individuele communicatie zoals e-mail als partij bewijs moet leveren dat het bedoelde forum ECHT besloten was. Schuldig totdat je onschuld bewezen is. Het is niet anders. Spreek dus maar beter geen kwaad over anderen op internet.

Blijft over nog een ander punt. De aard van de uiting. Als er op een ‘besloten’ Hyves-profiel melding over een ex gedaan wordt, is het enkel voor degenen die van het bestaan van de voormalige relatie afwisten duidelijk wie er bedoeld wordt. Echter, behalve dat er veel informatie op internet over personen te vinden is en waarschijnlijk vrij snel achterhaald kan worden wie die ex is, is ook als dit niet mogelijk blijkt de kans niet uitgesloten dat er “betrekkelijk willekeurige derden” ook afweten van de voormalige relatie.

Zijn we monddood op internet en moeten we oppassen bij alle krabbels op Hyves en andere plekken? Niet echt. Het grondrecht “vrijheid van meningsuiting” laat betrekkelijk veel ruimte open, maar bij dergelijke persoonlijke uitingen als die over een ex kun je maar beter oppassen.

Arno R. Lodder


[1] Zie recentelijk haar bijdrage in het prachtige themanummer van Ars Aequi over Recht en Internet dat deze zomer verscheen alsmede het artikel “Bestrijd haatzaaien!” dat in Tijdschrift voor Internetrecht 2008/2 verscheen.

Comments are closed.